“AU sucu mai Vanuabalavu ka susu tu ga e Suva.”
E cavuta na vosa oqo o Veretariki Bulimaivale ena dua veitalanoa ena talevoni veikauyaki ena mataka ni Vakaraubuka na ika 15 ni Okosita, 2025. Na inaki ni neirau veitalanoa sa ikoya na nona nanuma tiko o Bulimaivale me tomani se tosoi na nona veivuke ki vei ira na wekana e Tavuki.
Ki vanua
Ena nona a cegu ena cakacaka saumi ena 2014, sa qai mua na igolegole ki vanua. E malumu na toso oya baleta ni qai gole yani, esa tara rawa tu e dua na nona vale mai na koro. Tekivutaki na sasaga me sa vakayagataki na nona ilavo musuki me rawa kina e rua na ikatolu ni sau ni vale ena 1984. Ena 1985, esa vakacavari na vale.
Ia ni sebera yani o Bulimaivale ena 2014, era sa vakayagataka tiko na veiwekani na vale oya. Ra tauyavu kina e vica na veiwatini. E rau bau vakayagataka talega o rau na nona itubutubu.
Dina ni sa cegu na cakacaka, ia na kila e a vakasokumuna ena veivanua e cakacaka voli yani kina, esa vakayaragitaki tu kina na nona bula na turaga vasu ki Nasauvuki, Moturiki e Lomaiviti. Sa mani nanuma na turaga oqo, ka bole mate sara kina yanuyanu ciri yawa o Yacata, me vakayagataka na veisemati esa tu ki vei ratou na Library Services of Fiji. E a cakacaka e kea mai na 2002 kina 2014.
Vanua ni wili ivola
Vakabutuki na kena gaunisala ka yaco e dua na kerekere ki vei ratou na Library Services ena Minisitiri ni Vuli. Mau na veivosaki oya esa vakaduri sara e dua na nodra vale ni wili ivola (community library) na luvei na Waisomo. E salavata yani kei na kena iyaya.
Ia ni sa vakayagataki tiko na vale oya, era sa qai gadreva na gone eso tale na veivuke. Sa mani dau vakayagataka tikoga o Bulimaivale na nona talevoni veikauyaki kei na nona computer veikauyaki na laptop.
Sa laurai sara na kena yaga ena nodra sa rawa-ka sara vakavinaka na gone. E kaya o Bulimaivale ni ra sa bau yacova yani na ulu ni cocovi vakavuli ni mai cava e dua na yabaki (dux) o ira na gone ni Waisomo ena Tavuki District School.
Ena kena sa vakayagataki tiko, esa raica sara o Bulimaivale ni sa yaga sara vakalevu. E tukuna o koya ni ra sa vakayagataka sara tiko na gone me nodra vanua ni qarava kina na nodra vuli lesoni, na veika e lavaki mai koronivuli me ra mai qarava yani e vale (homework) kei na so tale na sasaga ka veiwekani sara vakavoleka ena nodra cavu ikalawa tiko ena buturara ni vuli.
E kea talega esa raica kina o Bulimaivale e dua na gagadre. Me vaka eda sa bula tu oqo ena dua na vuravura esa semati keda sara vakavoleka na monalivaliva, esa gadrevi talega kina na veiqaravi e salavata kaya. Sa mani votu vei koya na vakasama me sa bau vakaceguya na gagadre esa koto ena koro. Sa mani vakaduria kina e dua na nona internet shop.
Vukei na sasaga
Ena sasaga oqo, e a veivuke vei Bulimaivale e dua na soqosoqo – Business Assistance Fiji. E ratou veivuke ena kena vakarautaka eso na tikina vakaivola me vaka na cashflow, na kena kerei na veivuke sega ni saumi lesu se grant, kei na veitalanoa yadua ena matanavotu me baleta saraga na nona bisinisi.
Ia na veivuke, $1000, esa qai solia mai na Minisitiri ni Veivoli se Ministry of Trade.
Mai Vanuabalavu
Ena nona talanoataka toka o Bulimaivale na nona tekivu, o koya e a tekivu vuli mai Vanuabalavi baleta ni o nona qase e a cakacaka vakamatai e Kanacea. Mai kea, sa qai dewa mai ki Suva ka mai kalasi 3 kei na 4 ena Nabua Primary School. Na kalasi 5 kina 8, esa qai lai qaravi ena Draiba Primary School. Ena gauna oya ese kilai ena yaca na Draiba Fijian School.
Na fomu 3 kina 6 esa dewa sara na vuli ki Delainakaikai – Ratu Kadavulevu School. Ni oti mai kea, e a mai curu kina Fiji Institute of Technology (FIT ka sa tiki tiko ni Fiji National University {FNU}) nikua. Dua ga na iwasewase ni vuli na nona vakaitavi ena kena vulici na architecture se na kena droinitaki na plan ni vale.
Ni qai dromu na 1978, esa veiqaravi toka o Bulimaivale ena tabana ni taba ivola (printing department) ena Iunivesiti ni Ceva ni Pasivika (University of the South Pacific). Mai sogo na tabana oqo 1984.
Toki sara na veiqaravi vaka technical officer kina Nasinu Residential College (NRC). Era dau vakaitikotiko kina o ira na gonevuli ni matanitu o Viti ena USP ka ra tiko ena itagede ni vuli na Foundation Studies. O koya qo e a qai Fiji College of Advanced Education, koronivuli ni vuli qasenivuli, ka sa FNU Nasinu tu nikua.
Ena 2002 sa dewa na veiqaravi kina Library Services of Fiji. E a toka e kea o Bulimaivale me yacova na nona cegu ena cakacaka saumi ena 2014.
Basoga na veiqaravi
Ena nona sa yaco ki vanua, esa qai raica na veika a gadrevi tu. O keda e dau vuqa na soqo eda dau qarava. Sa qai nanuma me veitaba ena veisoqo se oga e qaravi e Waisomo kei na veikoro ka toka veivolekati, Natumua kei Solodamu ena dua na yasana vata kei Waisomo, Nukunuku kei Baidamudamu.
Ena nona veitaba voli tiko, e a bau lai tabaka sara tu na ikawakawa. O koya qo e vakadavori vata ga e tolu na tolo ni paini lelevu me rawa toka kina na tokoso. Ia na gauna e dua kina na uca bi ka coka na dobui, e kauta na ikawakwa.
Ra ia tale na cauravou na kena vaqarai na kau me mai kawakawa. Na ka oqo e vakatabaka tu o Bulimaivele.
“E yaga sara tu na noqu veitaba ena kena mai vakaraitaka vua na talai veivuke ena Tokalau (Commissioner Eastern). Mai na veitaba oya, esa duri e dua na wavu kaukamea.
“Koya qo e sitila saraga na kena isa. Sa duri tu ena gauna oqo ka keimami sa vakayagataka sara tu ga. Ni da voleka yani ni sa lutu toka na karobo, eda na qai raica ni serau toka na kena cina solar.”
Ena nona sa la’ki toka ena koro, esa vakaogai koya tale tikoga o Bulimaivle na veitiki tale eso ni bula me vaka na lotu. Esa bau nanuma tale tikoga me vakasaga eso na sala me bau dau tawa toka kina na nodratou tobu vakoro.