Ena Vakarauwai na ika 30 ni Noveba, e a vakayacori e dua na bose vakayabaki e Suva. Ia na vanua e caka kina na bose oqo eda dau kila tu ga me baleta na sara qito – na HFC Bank Stadium. Qo na vanua e a vakayacori kina na matai ni bose vakayabaki se annual general meeting (AGM) ni dua na soqosoqo na VITA — Viti Indigenous Tourism Alliance.
Duatani toka
E tukuna e dua na kena ivakalesilesi (research and development officer) o Doketa Apisalome Movono, ni soqosoqo oqo e “duatani toka” mai vei ira na kena vo era veiqaravi ena buturara ni saravanua. E kaya o Movono ni VITA e sega ni curu kina buturara oqo me baleta na ilavo walega. Tukuna o koya ni vica tiko na nodratou yavu.
E dua, e vakatabakidua saraga kina noda laveti vakailavo na kawa iTaukei. Ia sega walega ni o koya ya. E duri na soqosoqo oqo, VITA, me wanonova talega na kena maroroi keda na iTaukei kei na noda iyaubula. Se kena vakaperetania ka volai toka vakaoqo ena nodratou tikina ena monalivaliva: “Our goal is to empower these communities economically while preserving their heritage and environment.”
Ena dua na veitalanoa ena talevoni veikauyaki ena Lotulevu sa oti na ika 5 ni Tiseba, e tukuna o Movono ni vu ni nona tukuna ni duatani na VITA mai veira eso tale baleta eso e vaka me ra yalana na nodra curu yani na noda. Eso era lavaka me sa tiko rawa e dua na bisinisi. Eso tale, baleta ni ra soqoso lelevu, era sa qaravi ira ga era veiqaravi ena yalava sa rabailevu. Ra sa veitalanoa ga kina o ira na itagede ni veiqaravi ka sa tu vei ira na sagavulu se drau na ruumu ni nodra icili se otela.
Dola raraba
Ia na VITA, e kaya o Movono, dola raraba tu. E rawa ni ra curu yani o ira na duikaikai. Ia ni ra sa curu yani, ena dodonu me ra rokova ni vakamareqeta toka na VITA na sasaga ni kawa iTaukei.
Na VITA, e vakamatatataka o Movono e vaka na bisinisi tale eso. Era via caka ilavo ka me rawa vakalevu sara. Ia me kua ni rawa na ilavo qai mai mavoa tu na veiwekani ka vakaleqai se vakarusai na iyaubula ka solia wale mai vei keda na Kalou.
Na rai oqo e sega ni ka vou. Esa rogo ena viva na italanoa esa dau taberi tiko yani vei kemuni.
Ena vica na vula sa oti, e a tukuna na jeameni ni Bose Levu Vakaturaga ni o ira era mai caka bisinisi, era vakayagataka tiko na iyaubula ni iTaukei. Era cakacaka, ra sauma na nodra ivakacavacava, ia o koya e nona na iyaubula e toka ga ena vanua e a toka kina.
Vakarawa ni ka
Ia ni sa duri mai oqo na VITA, e ratou kaya ena nodra ivola tuvatuva, VITA Action Plan 2024-2030, ni dua saraga na ka bibi ena nodratou sasaga sa ikoya na noda curu yani na kawa iTaukei ena buturara ni saravanua. Ia, ena duidui toka mai na kena era cakava tiko eso era cici tu na gauna oqo na nodra bisinisi.
Ena rai ni soqosoqo oqo, na iTaukei me koto sara ga e loma ni veika e yaco tiko ena saravanua. E sega ni itaukei ni qele wale ga. Me veitalanoa kei ira tale na veiqaravi eso me rawa ni qai vakatulewataka vakamatau na nona bisinisi. Ena nona rai na VITA, me sa rauta na noda vakayagataki me da ivakarawa ni ka vei ira tale na so.
E rawa ni da cakacaka ena itagede cava ga ena loma ni bisinisi. Ia me vakaibalebale sara vakalevu na noda vakaitavi. Sa kua ni da lave kato wale tu ga. Sa kua ni da dola katuba tu ga se me da tataviraki, eti senikau tawamudu tu.
Sema donu
E tukuna o Movono ni VITA e sema donu tiko kina vica na ituvatuva lelevu ni veiqaravi. E sega walega ni ituvatuva e Viti, e a raici sara vakamatua me sema donu tale tu ga na VITA kina sasaga e vakayacori tiko e vuravura taucoko.
E Viti, e kaya o Movono ni sema vinaka tiko na isoqosoqo kina ituvatuva ni veivakatorocaketaki na matanitu se na National Development Plan.
Ena noda vuravura, e sema na VITA kina veika e laveti toka mai me vaka na UNDRIP — United Nations Declaration for the Rights of Indigenous Peoples. E sema tale tu ga kina veika e tukuni tu ena SDGs se Sustainable Development Goals.
Ena ulutaga ni SDGs, e vakaraitaka toka ena nodratou ivola tuvatuva ni veika e saga tiko na VITA e salavata kei na SDG 1 kei na 8 me baleta na kena laveti na rawaka vakailavo. Na SDG 4 kei na 11 e toka kina na kena maroroi na noda itovo ni bula. Na SDG 5 e baleta tiko na nodra vakaitavi na marama ena noda sasaga kece.
Qo e tukuna o Movonoe ni laurai ena matai ni bose vakayabaki ni ra a toka kina e dua na iwiliwili vinaka ni marama mai na veiyasai Viti.
