NA noda tabana ni Railesu e na macawa oqo e da na wilika kina na soqo ni Adi Nadroga/Navosa ka vakayacori mai Lawaqa e na yabaki 1979.

Ni tei wilika sara yani na i tukutuku e volai koto kina:

Ena mataka ni siga Vakarauwai na i ka lima ni vula oqo era a vakasinaita yani kina na rara e na loma ni tikotiko ni matanitu mai Lawaqa, Nasigatoka, na lewe ni Yasana Vakaturaga ko Nadroga kei Navosa, me ra la?ki tiko e na dola ni nodra soqo vakayabaki.

A totoka vakaoti na draki ka vakarawarawataka na nodra sisi sobu yani na lewe ni Yasana ka ra dui tutu e na sauka ni vanua vakaturaga oqo.

E a tekivutaki na soqo e na kena vakayacori e dua na veiqaravi vakavanua vakaturaga e na loma ni vale ni bose vou ni Yasana ka sa qai curumi vou tale tikoga ko Talenavuruvuru.

Ni bera ni la?ki vakayacori e loma na veiqaraqaravi vakavanua, a sa vakacabori taumada e tuba e dua na kamunaga, me i dola ni vale levu ko Talenavuruvuru, ka muria oqori na kena cabo e dua na masu ni kena curumi.

Era vulagi dokai tiko e na soqo lagilagi oqo ko ira na i Liuliu ni vei yavusa e na Yasana vakaturaga ko Nadroga, ka sinai na loma ni vale oqo mai vei ira na vulagi sureti, ka ra okati kina na i vakaftutu lelevu ni matanitu e Sigatoka, kei ira na i vakalesilesi ni veikabani.

A curu maliwai ira tale tikoga yani na vulagi dokai na marama ko Adi Ateca Ganilau, na luvedra na turaga na Tui Lau, ko Ratu Sir Kamisese Mara.

Era vakaitavi e na veiqaravi vakavanua na Tikina makawa ko Nasigatoka, ka muri na kena i valavala kece sara vakaturaga.

E lagilagi dina na i rairai ni loma ni vale cere ka totoka oqo, ka qai vakuria yani na vakanomodi e sobuta tu na loma ni vale taucoko e na gauna ka vakayacori tiko kina na veiqaraqaravi.

Ia, mai rara era sa veisiriyaki na lewe ni Yasana e na nodra vaksosolo ki na kena vakarau me tekivu na nodra soqo.

Ni oti na veiqaravi vakavanua mai Talenavuruvuru, era sa qai mai gole yani na vulagi dokai ki na vakatunuloa mai loma ni rara.

E malaude na yalodra na turaga kei na marama ka laurai na nodra maqusa e na nodra vei vakatunuloa.

Na rara oqo mai Lawaqa e wavolita vakavinaka sara toka ga na vakatunuloa, ka ra la?ki vakababa tale mai dakudra na kena vo.Na bulabula kei na serau ni vei vakatunuloa sa vakuria ga na gagadre ni yalo ki na kena kakavaki e dua na sasaga vakaivua ka ra sa nanamaki mai kina vakabalavu. na yalo ni bolebole mai vei ira na turaga kei na marama mai na veitikina makawa e sa dui tu lo ga vei ira, ia, e na qai vakabasikataki ga e na i otioti ni kena wiliki na cau era dui solia.

E na nodra qai la?ki dabe ga e na vakatunuloa ko ira na vulagi dokai, a ya ko ira na i Liuliu ni Yavusa, sa ra tabetabe sara yani na marama e na dua na tama ni ti vakaitamera ka a vakarautaki ga me baleti ira.

Sa tekivu tale sara ga e ke ya na kena tauci na soli mai na vei Tikina makawa, e sa dui tu rawa tu mada ga na nodra yavu, ia, era sa qai toso tale yani oqo me ra sa bulia cake na i wiliwili ni lavo me ra kumuna. Na gauna sa vakacagau tiko kina na meke kei na gunu ti, era sa qai ucu mai loma ni rara na lewe ni mata meke mai Malomalo.

E vaka na kati ni livaliva vuni ni ra sa vesuka na mata ni tamata taucoko, e na nodra ucu mai ki liu na vakatara, ka ra mai duri tu e loma ni rara donu.

Era sa qai la?ki cici mai e na dua na vakacibi valu na mata ni meke mai na dua tale na yasa ni rara, ka ra qai mai vakaciria vakamalua e matadra na vulagi dokai. Ko ira na vakatara e ra sega ni dabe me vaka e da dau kila, ia, na kena oqo era tucake sara tu ga, ka ra qai lalia toka vakavereverea.

Ni sa vaka tu oqori ko ira li na mata ni meke, e sa qai waribariba ga na nodra i moimoi e na nodra meke vaka ka vaka.

Ia, sa rauta, na meke oqo e bau dua na meke digitaki e na noda vanua me vakaraitaki e na Soqo Levu ni Vakaraitaki Ka ni Ceva ni Pasifika e na vica na yabaki yani ki liu.

Ni oti na meke era sa qai mai veitaravi tu yani na i Liuliu ni Veitikina e na nodra tauca na nodra i solisoli.

Oti na vakasigalevu era sa tekivu solitale na Veitikina maka=wa me ra vakuria na nodra i solisoli, ka la?ki sogo sara tiko e na va na kaloko.

E dua na ka e laurai levu e na soqo levu ni Yasana oqo, ni vaka e mai soqo sara ga e dua na matavuvale levu. Sa vaka ga e lobi mai na tutu ni Yasana vava, ka ra qai mai biu vata me dua na nodra sota ga vakayabaki.

Na wa ni nodra veiwekani, na duidui koro tu yawa, e matata vinaka sara tu ga, e voleka ni ra veikilai kece ga na lewe ni yasa na oqo, ka qai vakavo ga o ira na i taba gone.

O koya gona ni sa vakacagau tiko na soqo e ra veitosoyaki na turaga kei na marama, ka ra la?ki tao e na so na vakatunuloa me vakavouitaki tale mada na veikilai kei ira e ra kacivi ira mai.

Ena mataka ni Vakarauwai, e ra sa sou yani vakamataka na i taukei ni vei vakatunuloa me ra vakarau ki na dua tale na siga osooso. E vakuria na osooso ni siga o ya e na nodra yaco yani na lewe ni Yavusa ka ra cakacaka tu mai e na yasayasa vaka-Ra, ka vakakina o ira e Suva.

Sa ka levu na nodra veirekitaki na vakaveiwekani na lewe ni Yasana oqo, ka ni sa dede na gauna e na sa qai sota tale.

Ni oti na vakasigalevu era sa qai yatuni yani e loma ni rara na lewe ni Yasana o Nadroga tu vaka cakacaka, ka rau liutaki ira tiko yani ko Ratu Osea Gavidi kei Joveci Gavoka.

Tarava sara oqori na nodra kacivi na lewe ni Soqosoqo ni Marama e Nadroga/Navosa ka liutaki ira tiko yani ko Bulou Eta Vosailagi ka nodra i tavi tiko me ra sogota na soqo.

Oti oqori e ra sa qai tau soli na marama ni Nadorga ka ra dui cavutu mai na veivanua ni cakacaka lelevu e Viti, ka bau talega kina e du an i wase ka ratou gole sara mai vakayawa mai Vunisea mai Kadavu. E na totoka ni nodratou vakatara na lewe ni mataivakatagi mai na Matabani ni Ovisa, e malaude a yalo ka ra tucake na marama me ra laiva na sua kei na vude vakaivua e loma ni rara.

Era sa marau dina ni tiko, ni cavuisausau ni lavo ka kumuni e na yabaki oqo, e sa qai torocake duadua.

Ni sa la?ki dre ko Malolo e na yakavi o ya, e ra sa qai mai kumuna rawa na lewe ni Yasana o Nadroga/Navosa na i lavo levu e $43,500.00.

Sa tu na nodratou vakanuinui na Komiti ni na toso cake sara na soli e na yabaki ka tu mai.