SA i koya tale oqo na i kuri ni tukutuku e baleti Nai Talatala Thomas Baker me vaka ni da sa rorova toka yani na vula o Jiulai ka a laumoku mate kina e na colo ni noda vanua e na koro makawa o Nagagadelavatu e Nabutautau, Navatusila e Navosa.

Me vaka na i vola ka a vola o Andrew Thornley ena vuku ni lotu Wesle e Viti e na 1848-74, e a soko yani e na waqa ni lotu, na Qioniwaidra, e Davuilevu o Misi Peka (yaca e kilai kina ena loma ni colo) e na i ka 15 ni Jiulai, oya e donumaka tiko na siga Moniti ka soko cake vaka ki na koro o Navunimoli.

A vakelea e kea na nona waqa mera raica tiko ka moce sara talega e kea.

A biu tu e eka na waqa ni lotu ko ya ka me na qai dua e vakasuka lesu tale kevaka e mua sobu vaka ki Davuilevu.

Ia, e ka ni rarawa ni a vakamai na waqa ni lotu oqo e Navunimoli. Na ka e vakadomobula kina ni gauna a kama kina na waqa e na vanua e a mua tu yani kina vakadodonu ki vanua e Navunmimoli e a tawase i rua na qele. 

A sega ni kilai o cei e vakama na waqa, ia, e sa kawaboko ga e rua na mataqali e na koro oqori.

Sa yaca ni koro vou tiko ni kua o Waidracia e Naitasiri. 

Ni qai kida na mataka ni Tusiti ratou sa vakasosolo sara na i lawalawa e lewe ciwa nei Misi Peka me ratou sa mua yani vaka ki na muaira vaka ki loma ni veikau ni biuta mai na bati ni uciwai na Rewa.

E suasua na i sulu e na siga taucoko e ratou taubale tiko kina oqori e na loma ni vanua ni Tikina o Soloira. ka qai lutu na karobo oqori e ratou sa yacova yani na koro o Toberua e na Tikina o Navunidakua.

E siga ka tarava sa baci toso na sasaga cake ka qai yakavi ni Vukelulu e ratou sa yaco yani ki na Tikina o Dawarau e na vakabauta ni na daumaka na veika kece.

E a taubale yani kei iratou na lewe ni nona i lawalawa ki na lomanibai vakaturaga o Namara.

E sa rarama tu dena vosa ni Kalou na vanua oqo, ka mani solia na nona veivakadonui na turaga o Waqaliqali me tiko e nakoro nai Vakavuvuli oqo ka veimama vei ira na lewe ni koro era se sega ni taura vinaka sara na lotu. 

Dau kilai o Namara ni vanua e vakauqeti kina na lotu.

E a vaqaqa sara o Misi Peka na i dewadea vaka me yaco ki Vuda e na baravi ni muaira, o koya ka na rawa takosova na ulu ni uciwai na Sigatoka, e dua na vanua ka rivarivabitaki sara na kena rerevaki. 

E na i ka 19 ni Jiulai, siga Vakaraubuka, era a vakamaumautaki e na kana tivoli kei na vuaka ni veikau , ka sa tekivu me rarama mai na vunilagi e na kena sa draki vinaka.

A tubera sara o Misi Peka e dua na kamunaga ka kerea na veivagalalataki kei na veitomani e na i lakokao ki na colo kei Navosa.

A vakauqeti koya o Waqaliqali me sa tei rauta ga e kea, ia, sa dreve ga. A vakayacori e so na sasaga vakaitaukei ka vakayagataki kina na draunikau e na kena sagai me daro na nona i lakolako.

Ia, e sega dau vakabauta tu na i Talai ni Kalou na veika oqori, ia, e muri e vakaraitaka o Thornley e na nonai vola ni a rivarivabitaka o Aisea Nasekali, na i Vakavuvuli ka ratou salavata tiko de dua na leqa e qai yacovi iratou na vo ni lawalawa nei Misi Peka 

E na nona sa yalo gu o Misi Peka me sa tomana nai lakolako, e a mani taura e dua na gauna me vola kina e rua na nona i vola – e dua vua na nona i liuliu o Jesse Carey kei na kena i karua na marama watina o Harriet Moon ka via vaka koto oqo ne na kena i vakadewa:

?Au raica ni keitou sa yacova oqo na kena veimama e loma ni vanua ka sa lomaqu oqo me?u sa tomana na neitou i golegole ni keitou sa tu sara oqo e loma ni vanua. Au a biubiu mai ka?u sega ni tukuna na vanua au sa gole tiko kina, baleta au kila ko na sega ni duavata e na vakasama ni na dede na noqu gole oqo.

?Ia, au sa qai lokuca ga ena yakavi oqo me?u sa tomana ga na noqu i tosotoso. Na vuna e baleta ni?u gadreva me?u qaravi ira vakavinaka na tamata.

?Kena i karua, baleta ni?u vakabauta ni na sega ni dua na ka e na vakataotaka na noqu i tosotoso oqo. Kei na kena i katolu, baleta ni kevaka au na sega ni lako oqo, au na sega ni rawa ni taleva…..Era sa lotu na tamata e na veivanua oqo ka sa vo duadua toka ga e dua na koro ka se bera ni Lotu. 

?Keitou na tekivu e na mataka lailai me keitou na mua yani vaka ki Navosa. Au vakabauta ni na sega ni dua na dredre e na vanua oqo. Kevaka era na sega ni lotu, au nuitaka era na sega ni navuca mera na vakamatei au.? 

Namaka ena macawa mai oqo na i tosotoso ki Navosa.